Nieuws

L’Histoire de l’enfant de Dieu: Hendrik Andriessen en Pierre Kemp

i Jan 9th No Comments by

 

 

 

 

 

 

 

 

KEMP
De auteur Pierre Kemp (1886-1967) was bevriend met componist Hendrik Andriessen (1892-1981). Kemp had al eens een poging gedaan een opera libretto te schrijven voor Andriessen, maar dat libretto bleef onvoltooid. Dat betekende oeverigens niet het einde van de muzikaal-dichterlijke samenwerking tussen Maastrichts grootse dichter en de componist.
De dichter wilde dolgraag een tekst schrijven, waarvoor Andriessen de  muziek zou componeren. Andriessen had een voorkeur voor de franse taal. Dus schreef Kemp zijn tekst in de zomer van 1918 in zijn moedertaal – het Nederlands – en liet deze in het frans vertalen: L’Histoire de l’Enfant de Dieu. De Franse vertaling is waarschijnlijk gemaakt door een collega van Pierre Kemp op de mijn Laura.
Kemp stelde zich de muziek voor als een ‘ritselend woud’ waarin zijn teksten als ’windvlagen’ of ‘vroolijke stemmen’ zouden weerklinken. Andriessen voltooide de compositie medio november: een oratorium-cantate voor koor en orkest met tenor en sopraan solo stemmen. L’Histoire… werd op woensdag 5 januari 1921 uitgevoerd in Haarlem in de concertzaal van sociëteit ‘Vereeniging’. Het koor en het Residentieorkest stonden onder leiding van Louis Robert. Mia Peltenburg zong de sopraansolo en Louis van Tulder de tenorpartij.  De tekst van Kemp was afgedrukt in het programma boekje. De dichter was zelf niet aanwezig bij de premiere. Als reden gaf hij op: ziekte, maar het is algemeen bekend dat Pierre Kemp maar zelden zijn geboortestad verliet. Andriessen schreef in het programmaboekje dat zijn muziek recht deed aan de eenvoud en oprechtheid van de inhoud van Kemps tekst.

Waarover gaat de tekst van L’Histoire de l’Enfant de Dieu?
Pierre Kemp schreef een ‘realistisch’ sprookje als een ‘vita’ (levensbeschrijving) in zeven tekstdelen. Het verhaal begint  in deel 1 als een sprookje over een ’kind van God’. De tekst introduceert een willekeurig eenvoudig mensenkind, dat gelukkig is met God en de natuur, een kind van een ongeëvenaarde onschuld. In deel 2 wordt een meisje geïntroduceerd. Ze zit op een bankje in de zon voor haar met bloemen versierde huisje. Het kind van God voelt zich prima op zijn gemak bij haar. In deel 3 – hoe kan het ook anders? – trouwen de twee; de erotiek ontwaakt. In het 4e deel wordt ‘het kind van het kind van God ‘ geboren en het 5e deel verhaalt van de vreugde van het vaderschap. Maar niet alles blijft rooskleurig: in deel 6 is het kind van God bijzonder treurig. Droombeelden maken hem triest. In deel 7 wordt het kind van God ziek, voelt zijn einde  naderen, vergaart zijn volwassen kinderen en vrouw nog eenmaal rond zijn sterfbed en geeft de geest.
De premiere in 1918 was een succes. Helaas heeft Kemp de muziek nooit gehoord. De tekst van de zeven prozagedichten is een sleuteltekst in het oeuvre van de dichter: hij wilde niet als een somberende schrijver,  maar als een ‘opgewekt’ dichter door het leven gaan. En dat bewijst zijn later geschreven poëtische werk dan ook.
Andriessen toonzette twee jaar na de dood van Pierre Kemp (1969) diens gedichten ‘Mane-sprook’, ‘Wolkenboot’ en ‘Dageraad’ als ‘Drie romantische liederen voor mezzosopraan, fluit, hobo en piano’, maar componist en dichter hebben elkaar in de halve eeuw die volgde na L’Histoire de l’Enfant de Dieu nooit meer ontmoet.

ANDRIESSEN
Hendrik Franciscus Andriessen 1892-1981 was afkomstig uit een dynastie van kunstenaars en musici. De musicus maakt niet allen naam als componist maar vooral ook als orgelimprovisator. In de tijd dat Andriessen en Pierre Kemp werkten aan het oratorium “L’Histoire de l’Enfant de Dieu” (rond 1917), was de componist ongeveer 27 jaar oud.
Hij was een leerling van Bernard Zweers en stond bijgevolg onder invloed van de Franse muziek van zijn tijd (César Franck, Gabriel Pierné en André Caplet) en van zijn grote vriend Alfons Diepenbrock. Met name de transparante instrumentatie van L’Histoire verraadt deze invloed.  Na 1920 zou Andriessen uitgroeien tot één van de belangrijkste katholieke religieuze componisten van de 20e eeuw.
Hoewel hij ook wel experimenteerde met de dodecafonie, moet zijn stijl eerder gematigd modern worden genoemd. Hij streefde naar een versmelting van het vocale en instrumentale element in zijn muziek.
Kemp heeft de muziek die Andriessen componeerde voor zijn tekst nooit gehoord. Zelf liet Andriessen in een korte toelichting op zijn compositie weten: ”De muziek wenst eenvoudig de inhoud der geschiedenis naar waarheid te doen spreken en heeft ook de stijl van de tekst”.
Andriessen had naar eigen zeggen graag gezien dat het stuk ook eens in Maastricht zou worden opgevoerd. Het zou tot Allerzielen 2011 duren voordat deze wens in vervulling ging: Het ArkA-ensemble samen met het Maastrichts Kamerkoor o.l.v. Manon Meijs gaven in dat jaar een uitvoering (de tweede ooit) van het werk. Bij deze uitvoering was o.a. Caecilia Andriessen, de enige nog levende dochter van de componist, aanwezig.

De derde uitvoering volgde juni 2013 tijdens een (master) dirigent examen door Sabine Müller.

Op 30 januari en op 1 februari 2014 voert het Collegium Musicum van de RWTH – de technische universiteit van Aken – het oratorium uit in Duitse Uraufführung. De Maastrichtse dirigent van het Collegium, Hub. Pittie, durft het aan dit onbekende werk uit te voeren met zijn internationale muzikale ensemble. Meer informatie staat in onze agenda op deze website.

Hoewel het werk dus na de premiere in 1921 in Haarlem gedurende de 20e eeuw nooit meer werd uitgevoerd, verscheen er in 1980 wel een boekwerkje met de verzamelde briefwisseling rondom dit stuk tussen Andriessen en Kemp.
(Pim de Vroomen, De Doler en het Kind van God)

Jac van den Boogard

Meer lezen over ‘L’Histoire de l’Enfant de Dieu’? Zie: Wiel Kusters, Pierre Kemp. Een leven. Uitg. Van Tilt,  Nijmegen 2010, p. 218-225.
Met dank aan Hub Pittie voor de verstrekte informatie omtrent Andriessen.

En meer luisteren kun je door in iTunes het werk te downloaden. Het werd namelijk ooit opgenomen door het Maastrichtse symfonieorkest ARKA.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Comments

Leave a reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *