Vijfjarig jubileum januari 2015

TOESPRAAK

Lustrumviering St Maastrichtse Componisten

23 I 2015 Grand Cafe van het Museum aan het Vrijthof

van 17.00 tot 19.00 uur.

Dames en heren,(dia 1)

Het is een eer hier voor u te staan om u een en ander te vertellen over de vijfjarige geschiedenis van de Stichting Maastrichtse Componisten. Ik behoor niet tot de founding fathers van onze stichting maar ik ben van beroep historicus en daarom mag ik hier voor u aantreden als chroniqueur van dit illustere muzikale gezelschap. En dat doe ik met heel veel plezier. Een beetje onbescheiden is het misschien wel om met een groot woord over de ‘historie van’  te spreken of van een ‘kroniek’ te spreken als je pas vijf jaar oud bent. De kinderschoenen juist ontgroeid.  Niettemin we zijn trots op ons kindje en hebben het in die vijf jaar goed gekoesterd. Zoals elke trotse ouder dat doet hebben we de eerste stapjes van de stichting in de afgelopen vijf jaar rijkelijk fotografisch gedocumenteerd. Nu zeg ik wel we, maar ik moet eigenlijk kijken in de richting van Zelinda Meli die me uit haar beeldarchief rijkelijk heeft voorzien van plaatjes voor deze anthologie. Waarvoor veel dank. Ik ga met u door ons prentenboek bladeren.

Ik zou natuurlijk sprookjesachtig  kunnen beginnen met… er was eens… en laat ik dat maar doen ook: er was eens een clubje aardige, enthousiaste Maastrichtse musici die

(dia 2) tijdens een concert ter gelegenheid van het 125 jarig jubileum van de Maastrichtse Muziekschool in 2008, die belangrijke motor van het Maastrichtse muziekleven, met het glas in de hand constateerden dat  er veel Maastrichtse componisten waren, maar dat er zo weinig werk van deze toondichters werd vertolkt. Daar moest iets aan gebeuren! Het idee voor een stichting die de Maastrichtse muziek en componisten voor de vergetelheid wilde behoeden, werd daar geboren. En gelukkig, dames en heren, het bleef niet bij zomaar een idee aan de borreltafel.  Initiatiefnemer tot dit mooie plan was celliste Yvonne Engels (dia 3). Zij wist als geen ander hoe rijk het erfgoed aan Maastrichtse muziekstukken is en zij wilde meer erkenning voor de muziek die in die ‘sjoen aw stad oan de Maos’ is gecomponeerd. Er liggen zoveel noten die niet gespeeld werden; die moeten klinken! Dat was het devies van Yvonne.

En ze had gelijk. Het was volkomen onderbelicht, die muzikale nalatenschap van de Maastrichtse componisten. Juist in de Limburgse hoofdstad was zoveel muzikaal talent. Het antwoord op de vraag waarom dat precies hier zo was, weten we eigenlijk nog niet al mag natuurlijk wel worden gesteld dat het wel voor de hand lag, historisch gezien, dat juist Maastricht, zo’n mooie muzikale nalatenschap bezit (dia 4). De stad, die in het land zonder grens een hoeksteen was in de stedendriehoek Luik, Aken, Maastricht en die met deze twee steden vlak over de grens een lange cultuurhistorie gemeen heeft en een gezamenlijke eeuwenlange muzikale geschiedenis.

Van Yvonne leerde ik dat zelfs de oudste geschreven muziek van ons land hier in Maastricht is gecomponeerd: het betreft de Gregoriaanse Vespers van Sint Servaas. En wat te denken van het beroemde semi-liturgische Maastrichtse Paasdrama uit de 12e of de 13e eeuw? Wie weet zoiets nou? Dat was Yvonne (dia 5) en ze wilde een groter publiek graag laten delen in die muzikale kennis. Tijdens het feestelijke jubileumconcert van de Muziekschool in de Henri Hermanszaal van Kumulus Oost stond het werk van Maastrichtse Componisten door de eeuwen heen centraal; het was een fraaie try out dus, waarop de gedreven Maastrichtse muziekliefhebbers  van het eerste uur konden voortbouwen.

Zij wist een goede club enthousiastelingen rond zich te vergaren die haar plan daadwerkelijk ten uitvoer wilden leggen. Die deelnemers van het eerste uur dat wil zeggen vanaf 2009 waren Maud Douwes, Rick Debie, Zelinda Meli, Hildegard Moonen, Nol Beckers, Henry Konsten en Peter Feyt.  Nu was het zaak concrete invulling te geven aan het plan al die mooie muziek te laten weerklinken.  En hier, dames en heren, begint mijn kleine kroniek van de evenementen die tot de oprichting van de Stichting Maastrichtse Componisten niet alleen heeft geleid, maar ook tot de organisatie van al die mooie evenementen uit de voorbije vijf jaren.  We gaan een beetje bladeren in ons Maastrichtse componisten prentenboek. Er was al een mooi initiatief dat vooraf ging aan de oprichting van onze stichting ging een compositiewedstrijd. Daarvoor  konden tot januari 2010 composities worden ingeleverd. Die werden vertolkt in de zomer van dat jaar tijdens het Concours Bonhomme in de Henri Hermanszaal. Naamgever van dat concours was overigens de componiste Andree Bonhomme (dia 7). Hoe uitzonderlijk is dat niet? Een Maastrichtse vrouwelijke componist. Namen van vrouwelijke componisten zijn er onder de toondichters niet veel. On ze stichting gaat in het komend jaar veel meer organiseren rond deze bijzondere vrouw en haar muziek. Daarover zal voorzitter Maud Douwes zo dadelijk veel meer vertellen.

De inmiddels in het leven geroepen Stichting Maastrichtse Componisten ging in januari 2011 serieus werk maken van de organisatie van concerten om die vergeten muziek uit te voeren (dia 8) in de toen nog Selexyz geheten boekhandel in de Dominikanenkerk.  De stichting wilde van het muzikale evenement iets bijzonders maken  en koos ervoor om naast het geplande concert vijf Maastrichtse dichters (Frans Budé, Emma Crebolder, Paul Hermans, Wiel Kusters en Hans van de Waarsenburg) (dia 9) en vijf Maastrichtse kunstenaars José Aerts, Annemiek Jongen, Guido Mevis, Anke Verhees en Clemens Maassen  (dia 10) te koppelen aan vijf Maastrichtse componisten van wie werk werd uitgevoerd tijdens het concert dat de romantische naam ‘Soiree Artistique’ kreeg. De kunstenaars maakten een portret van een van de geselecteerde dichters en een portret van een van de vijf Maastrichtse componisten en de dichters schreven een gedicht over een van de vijf toon- ”dichters”. Het resultaat mocht er zijn. Het concert werd gehouden in de Groote Sociëteit en Emulatie aan het Vrijthof (dia 11). Van welke Maastrichtse componisten werd tijdens deze eerste Soiree werk ten gehore gebracht? Dat was eerst Henri Dumont (1610-1684) (dia 12) musicus aan het hof van Lodewijk XIV en getrouwd met Mechtilde Loyens, dochter van de burgemeester van Maastricht. Voorts werd werk vertolkt van Andrée Bonhomme (dia 13), Carl Smulders (dia 14) en  Matty Niël (dia 15). U kijkt naar het portret dat Annemieke Jongen van Niël bij deze gelegenheid heeft geschilderd en tot slot  werd muziek van Robert Heppener (dia 16) ten gehore gebracht. Van Heppener, overleden in 2009, werd een compositie vertolkt, een stuk voor drie gitaren, dat nooit eerder werd uitgevoerd. Dat is natuurlijk een spetterende start met zo’n bijzondere première. Het evenement werd uiteraard besloten met een prachtig glas wijn, maar niet dan nadat Neerlandica Jet van Aalst (dia 17) het gezelschap in de vrieskou door de sneeuw had meegenomen op een poëzie wandeling door de binnenstad.

Waar komt die naam Soiree Artistique vandaan?

In de late 19e eeuw waren de Soirees Artistiques ingeburgerd bij enkele families uit de Maastrichtse bourgeoisie. De Soiree’s waren te  vergelijken met de in Parijs en andere kosmopolitische Europese steden populaire ‘salons’ waarop kunstenaars , musici, dichters en romanschrijvers hun werk presenteerden en bediscussieerden. Een Maastrichtse Soiree Artistique was echter een zuiver muzikaal gebeuren.

Een jaar later, we schrijven januari 2012, vond de Soiree plaats in de Bonbonnière met als decor de prachtige beschildering door Ger Boosten van het brandscherm waarop nog juist te zien is hoe Perseus het vuur (lees: de schone kunsten) brengt aan de stedemaagd van Maastricht in haar bootje op de Maas (dia 18).  U ziet sopraan Marjolein Bonnema in een wel heel bijzondere, speciaal voor dit concert, ontworpen turquoise jurk met een enorme  bonbondoos op de rechterschouder. Bonbons en ‘bonbonmuziek’ dat was het thema van deze Soiree. Het programma werd ook rijk opgetuigd. Er was een concert – uiteraard- maar er was ook een lezing voorafgaand aan het muzikaal deel van de soiree over het leven in Maastricht ten tijde van de componisten van wie tijdesn de soiree werk ten gehore werd gebracht (dia 19) en dan kom je er niet onderuit als spreker voor de camera van Kenneth Tan te poseren. Het concert werd afgewisseld met korte toneelmatige scenes (dia 20), die te maken hadden met de componisten die deze Soiree aan bod kwamen. Hier ziet u bijvoorbeeld de personificatie van Petrus Regout. Of van componiste Andree Bonhomme (dia 21). De regie van de toneelscènes was in handen van Joost Horward, die samen met Els Roobroeck ook als acteur in de scènes verschillende rollen speelde. Voor de kostuums (dia 22) werd Fashion Clash benaderd. Een drietal jonge designers ontwierpen fraaie kostuums ter illustratie van de  tijd van de componisten en ter versterking van de beleving van de muziek onder het motto: ‘moderne impressies van toen’ (dia 23). De kostuums (dia 24) werden in 2013 in dit museum getoond in een speciale lustrum expositie voor Fashion Clash. Vooral de van heel veel ritselend en ruisend plastic (dia 25) vervaardigde muzikale Japanse jurk was een ‘eye’- en ‘ear’-catcher. De musici Doris Hochscheid, Frans van Ruth, Jet Janssen, Manon Meijs en Marjolein Bonnema vertolkten muziek van de – uiteraard ‘Maastrichtse’ componisten – Joseph Hollman (dia 26), wereldberoemd cellist die net als André Rieu over de hele wereld trok met zijn  ‘grand moustache’ en – eerlijk gezegd – met dat schouderlange haar als van een 19e eeuwse ‘Klavierlöwe’ heeft hij wel iets van Rieu. Voorts werd werk vertolkt van Andrée Bonhomme en van de ook al internationaal beroemde cellist Alexander Batta (dia 27), een naam die de meest Maastrichtenaren alleen kennen van de gelijknamige straat in Wyck. Tot slot werd een sonate voor viool en piano gespeeld van Jean Franssen (dia 28). Aan het slot van de Soiree met veel 19e eeuwse ‘salon-bonbon’ muziek, nota bene in de enige echte Bonbonnière, werden de bezoekers (dia 29)gefêteerd op bonbons.

In 2013 vond Soiree Artistique no III plaats in april van dat jaar. Het hele programma was gewijd aan componist Carl Smulders (dia 30) misschien wel de beste toondichter uit de oude stad aan de Maas. In 2013 was het 150 jaar geleden dat Smulders werd geboren. Het evenement vond dit keer plaats in de mooie gotische ambiance van de St Janskerk, maar niet dan nadat we met medewerking van de bewoner van het pand Hubertuslaan 3  (Jet van Aalst) (dia 31) een plaquette hadden geplaatst ter herinnering aan het feit dat de componist in dat pand had gewoond  in de voor hem cruciale jaren van de Eerste Wereldoorlog. Er lag een dik pak sneeuw  op die zondag de 24e maart. Wethouder Jacques Costongs kwam de plaquette onthullen (dia 32)  er was een kleine toespraak, Emma Crebolder droeg haar gedicht over Smulders voor en er werd uiteraard een  fraai stuk muziek van Smulders gepeeld door Vinesh Dijkstra (dia 33) en een collega musicus.

De Soiree bestond uit verschillende onderdelen er was veel te luisteren en veel te kijken.

Mathieu Vermeulen, Ton Harmes, Bruno Bours en ondergetekende maakten een kleine expositie over Smulders (dia 34). Voorafgaand aan het concert was er een inleiding

over de betekenis van Smulders. En dan was er het toneelspel (dia 35), en muziektheaterproductie, waarin schrijver Yorick Stam het leven van Smulders visualiseerde. (dia 36) Teksten uit Smulders romans werden verwerkt in het concept (dia 37) Acteur en zanger Glen Desmet speelde vol verve de rol van de componist

(dia 38) daarin bijgestaan door de verteller acteur en regisseur Yorick Stam. Het concertprogramma bestond louter uit muziek van Smulders en zijn goede vriend Alfons Diepenbrock. Er werd gemusiceerd door (dia 39) Tony Ehlen, (dia 40) Frans van Ruth (dia 41), Manon Meijs en gezongen door Claudia Couwenberg (dia 42).

Ook verzorgde de stichting in 2013 in het Museum 3an het Vrijthof een lazy sunday concert (dia 43) met medewerking van Eva van Ooy en Marjolein Bonnema.

In de zomer van 2014 werkte de stichting mee aan het Henri Hermansfestival enerzijds  bij het feestelijke Candlelight concert inde St Bavokerk in Nuth, anderzijds door een lezing over leven en werk en betekenis van Henri Hermans voor het Limburgse en Maastrichtse muziekleven, maar ook door de onthulling van een herdenkingsplaquette (dia 44) op het pand Prins Bisschopsingel hoek Hubertuslaan, waar Hermans decennia lang heeft gewoond en een plaquette in zijn  geboorteplaats Nuth. (dia 45) De genodigden werden gastvrij ontvangen door de bewoners van het statige pand, de familie Rijsemus. Er was uiteraard weer een inleiding op leven en werk van Henri Hermans, er was muziek (dia 46) en de onthulling van de plaquette werd verricht door de Maastrichtse oud-burgemeester Philippe Houben (dia 47). Hij had bij de onthulling een schitterend gelegenheidsgedicht geschreven.

Tijdens het debat (dia 48) bij de opening van de tentoonstelling ‘Onmogelijke Neutraliteit’ evenals bij de presentatie van het boek ‘Schampschot’ van Paul van der Steen over Wereldoorlog I in Eijsden verzorgde onze stichting de muzikale omlijsting in dit geval door Robert Weirauch,(dia 49) piano, en Claudia Couwenbergh (dia 50) sopraan.

Op 3 augustus vorig jaar  werd in het kader van de cultuurzomer Maastricht een stadsparkconcert georganiseerd. Het evenement stond in het kader van de herdenking van de Eerste Wereldoorlog. Na een lezing door ondergetekende over de Grande Guerre in Maastricht en de betekenis van de muziek van Carl Smulders in die oorlog was er een rondleiding o.a. naar het pand waar Smulders woonde in de periode 1915-1918 en de daar aangebrachte gedenkplaat. (dia 51) Aan sluitend was er een concert in  Gebouw M van de Tapijnkazerne, waar het programma van Soiree III in reprise werd genomen, althans  de tekst van het spel was door regisseur Yorick Stam herschreven toegespitst op de oorlogsherdenking en het concertprogramma was geheel herzien. Glen Desmet speelde opnieuw Carl Smulders en Yorick Stam speelde weer de verteller. Het concertrepertoire bestond geheel uit muziek over en rond Wereldoorlog I uiteraard van Carl Smulders en van Pierre Hans. (dia 52)Musici die optraden waren Robert Weirauch, piano, Glen Desmet, tenor, en cellist Paul Stavridis.

Het laatste grote evenement georganiseerd door de Stichting Maastrichtse componisten vond plaats op zondag 21 september 2014 in het kader van het Festival Musica Sacra. (dia 53)Het evenement vond plaats in boekhandel Dominicanen en werd georganiseerd in samenwerking met de Stichting Maastricht in Dialoog. Het thema van de  voorstelling was de vluchteling en de oorlog. (dia 54) Het gedicht ‘Erna’ van Mine Stemkens was de leidraad voor het hele programma, waarin ook enkele gefilmde interviews waren opgenomen. Er werd gemusiceerd door Eva van Ooy (dia 55), Robert Weirauch (dia 56), Claudia Couwenberg (dia 57), bariton Marcel van Dieren en Gabrielka Clout (dia 58) en fluitist Olaf Futyma (dia 59).

Tot slot was de stichting uiteraard vertegenwoordigd bij de opnamen van het live radio programma Muziek in de stad van NPO Radio 4.  Een beetje landelijke bekendheid kan nooit kwaad.

Dames en heren, (dia 60) is het onbescheiden om te concluderen dat we veel en goede dingen hebben gedaan in het afgelopen lustrum? Ik hoop  dat ik u ervan heb kunnen overtuigen dat de muzikale erfenis van de Maastrichtse componisten bij onze stichting in goede handen is en belangrijker: dat wij hun muziek ook daadwerkelijk laten klinken. Dat geeft een goed gevoel. Ik ga het Maastrichtse Componisten prentenboek nu sluiten, want ik ben aan het eind gekomen van deze terugblik en geef graag het woord terug aan Maud Douwes. Dank voor uw aandacht.

 

© Jac van den Boogard, 23 januari 2015.

 

(dia’s volgen later)